July 13, 2020

Опсесијата со Astroworld

Веќе цела година нема ден без да преслушам нешто од Astroworld, третиот албум на Тревис Скот. Дури и да не ми отсвири цел, задолжително свири некоја избрана група на траки. Албумот излезе летото 2018, ама не успеа да ми кликне на првите слушања. Изостана и од тогашната моја "плејлиста за лажни рапери". Околу година покасно додека ја средував музичката колекција решив да му дадам уште една шанса пред да го снема и од таму. Наместо тоа, Astroworld ми се всади засекогаш меѓу омилените воопшто, па од "неразбирање на трап жанрот" завршив со некоја речиси морбидна фасцинација со таков албумски примерок.

Иако основата на Astroworld е траперска, Тревис Скот никогаш не го држи звукот стрикно лимитиран на едно место. Целиот албум е шарен, вибрантен и неприкинато разигран. Постојано се случува нешто што го движи и анимира општиот амбиент, било тоа да се интензивните психоделични мелодии или аутотјунираните вокали кои некогаш смело извршуваат функција на засебен инструмент.


Всушност, целиот овој музички рингишпил ја пакува главната движечка инспирација на Astroworld. Албумот е инспириран од истоимениот забавен парк кој постоел во Хјустон додека Тревис Скот бил дете. "АстроВорлд" е срушен во 2005, а Тревис Скот кој никогаш не го преболел тоа што му го одземале на градот, со неговиот Astroworld се обидува да го оживее и преслика цело тоа искуство во музички концепт. Тематски, албумот секако не е за убавите спомени од светкави ролеркостери, ама можеш да  осетиш како си поигрува со одредени аудио мотиви и прави јасна паралела.

Возењето е феноменално и покрај тоа што можеби никогаш нема да си кликнеш со текстовите и темите со кои се занимава. А, не се ни труди нешто особено да ги доближи на начин на кој ќе ги разбереш. Тревис Скот веќе не е малото скромно дете од Хјустон што се обидува да се пробие на сцената што дави со лични теми за идентификација. Лирички, Astroworld обликува гламурозен рокенрол свет претежно несфатлив за обичниот човек, ама во еден удобен гостопримлив амбиент каде што не може да не ти е пријатно доколку ќе ја прифатиш општата идеја. Ако го пуштиш албумот, веќе си се качил на реквизитите што ги нуди овој забавен аудио парк.

Само што ќе почне "Stargazing" веќе знаеш дека нема симнување додека не сопре. Знаеш и дека не е секогаш за тематиката, туку и за расположението кое го создава. Дури и тоa спротиставување на музиката и текстовите ми е крајно симпатично. Кога ќе чујам вакви психоделични инструментали обично очекувам некој како Onoe Caponoe да рипне со поеднакво забегани теми, но Тревис Скот вешто ги проработува звучните подлоги без премногу да отстапи од сопствената реалност.

"Stargazing" иако е една од позанимливите ствари, не е ни отприлика пример за каков е Astroworld како целина. Ама, тука започнува и тоа носталгично трагање по загубениот "АстроВорлд" парк кое како суптилен мотив вибрира до крајот на албумот, коегзистирајќи со дрски парчиња како "Who? What!", на пример. Има некоја чудна меланхолија што се мотка околу и повремено отцепува друга димензија од Тревис Скот. Како некој друг пулс од неговото детство што дошол на албумот со копнежот по "АстроВорлд", можеби непокането и ненамерно.

Има еден таков момент на крајот на "5% Tint" каде што албумот за конечно ми прозборе и сфатив дека е многу повеќе од тоа што е видливо на површина, само што не го фатив тоа ептен првото слушање. Не знам како. Кратката мелодија со која завршува таа песна почна да ми предизвикува еуфорија и ежење по врат, онака секое слушање, а кога нешто такво ќе ти се случи со музика мора да копаш подлабоко и да пробаш да најдеш како и зошто.

Astroworld има повеќе такви "паузи" за интроспектива, спознавање и можеби потрага по сопствен "Луна парк". Знаеш, како кога на непознатo место ќе се сретнеш со познат. Усната хармоника на Стиви Вондер со која се одјавува "Stop Trying to be God" или хипнотичките сајзери на крајот од "Astrothunder" се убав пример за како Astroworld остава простор за едноставно да земеш длабок здив од панаѓурската гужва и бука. Фајронтската "Coffee Bean" има сличен ефект, но со сосема поинаков пристап.

Неограничениот пристап до продуценти и разни музички гости овозможил беспрекорен звук, дури и кога се чини дека има моменти каде се комплетно препуштени на експериментирање и импровизација. Секое парче од Astroworld е дело на десетина различни луѓе, нешто што ме тера да мислам дека создавањето на албумот било многу слично My Beautiful Dark Twisted Fantasy од Кање. Complex имаат една многу убава репортажа за снимањето на тој албум што милион пати сум ја читал и не престанува да ме фасцинира. Штета што документарецот за Тревис Скот, Look Mom I Can Fly едвај нуди поглед позади завесата на Astroworld, ама се надевам дека еден ден ќе добиеме фино склопена приказна за како настанало ова бескрајно шармантно ремек-дело.

Уште не сум убеден Тревис Скот е таков музички гениј како неговиот ментор и баџанак Кање, чии пак влијанија се очигледни на албумот и можеш да чуеш каде точно го дал својот благослов. Но сепак, очигледно е дека одлично ги има изрежирано сите учесници на Astroworld за да си ја овековечи визијата. Некогаш и такво спроведување на креативен импулс е клучно за успех. Како домаќин е исто феноменален. Astroworld прибира куп гости ко на куќна слава, ама онакви како Drake, The Weeknd, James Blake, Kid Cudi, Frank Ocean, Swae Lee, Tame Impala, Migos, 21 Savage, Don Toliver и други чија задача е вокално да ги оплеменат инструменталите и во ниеден момент не се чувствува дека некој е вишок.

Мислам дека нема песна што The Weeknd не ја направил поубава. Сериозно, залепи го на било што и чуда прави, растура и склопува одново. Затоа "Wake Up" се двои како една од повпечатливите на цел албум и веројатно е една од најприземјените. Истовремено е и The Weeknd песна и песна од Astroworld. Има и супер спотче режирано од Џона Хил лично, замисли. Но, од сите гости мислам дека во моментов најмногу сум навлечен на Дон Толивер во "Can't Say".  Штета што дечкото до сега функционира најдобро како гостин. Супер беше и кај Еминем на Murder, ама едвај до пола му го издржав соло албумот.

А, пази. Astroworld денес не е само албум. Во 2019 се случи и како фестивал, естетски спастрен да потсеќа на непрежалениот забавен парк. А, на промотивната турнеја Тревис Скот користеше и различни реквизити на сцена, ролеркостери и слично, што ирелевантниот Томи Ли проба да го наклевети за плагијат, како некој да се сеќава дека некое старо глам рок прдало некогаш лупал бубњеви на сличен ролеркостер. Темата е преглупа, онака ја спомнувам попатно во контекстов, испадна дека иста фирма ги правела сценографиите и на двајцата. Повеќе на линков ако те фура жолт печат.

Веројатно секој артист во кариерата достигнува една точка од која не може понатаму. Astroworld е тој магнум опус на Тревис Скот и албум со кој ќе бидат мерени сите други негови. Тргни од тоа што сам го кажува за албумот и како лично го доживува, до енергијата што неприканто пршти од секое ќоше во овие седумнаесет песни. Знам дека многумина се крстат во Rodeo, ама сметам дека Astroworld е најзрелото и најамбициозно дело на Тревис Скот каде што очигледно го вложил секој свој атом. Цел албум е слој врз слој врз слој и упорно секое преслушување изненадува со нешто ново. Не звучи како ништо друго претходно, особено не во жанр што знае да биде хомоген, а сигурен сум дека влијанијата од овој звук допрва ќе се чувствуваат.

July 6, 2020

Музичка плејлиста: Албуми од 2020 година

Таман сме околу средината на ова дно од година и тоа е супер време да ја стокмам мојата карантинска музичка плејлиста со овогодинешни изданија. Додека повеќето забавни индустрии се моментално во коматозна состојба, музиката воопшто не ни престана да свири, а и најмалку смее. 2020 година до сега донесе извонредни музички парчиња од сите страни на светот и за среќа имав време да асално преслушам добар дел од тоа што иницијално ми ги нашили ушите.

Во оваа прилика ќе ги одвојам изданијата што најмногу ме задржаа и инспирираа да чкртнам нешто за нив. Листата подолу не е по никаков редослед, ниту пак сум се одлучил за вториот омилениет албум од 2020 до сега. На прво место уште ми е Music to be Murdered By и знаејќи колку сум пристрасен, веројатно така и ќе остане. Во случај да не се читнеме пак на темава до крај на годинава, ги преслушав и новите изданија на The Weeknd, Dom & Roland, Pop Smoke, Metrik, Shabaka and the Ancestors, Denzel Curry, Mac Miller, Freddie Gibbs & The Alchemist, Joyner Lucas, InMost, Future, G-Eazy, Childish Gambino, Bohren & Der Club of Gorе.. не знам што друго? Има и од овие неколку јаки што за жал не ги собра во листата подоле сега, ама нека излезе уште нешто, па здравје може ќе стојат заедно со тоа.

Emancipator - Mountain of Memory


Кариерата на Emancipator ја следам речиси исто толку долго како онаа на Bonobo. Интересно беше да се посматра како Даг Еплинг постепено дивергираше од раните Bonobo влијанија за денес да е комплетно автономна сонична моќ. Не дека некогаш Emancipator беше во нечија сенка, ама често можеше да ги сретнеш во ист контекст бидејќи и двајцата музичари гравитираат околу сличен жанровски спектар. Но, изминативе години Emancipator фати еден правец кој многу повеќе ми пасува од последните изданија на неговиот постар колега.

Mountain of Memory е поглавје снимено во изолирано студио среде длабока шума во Орегон. Не знам што е со тие шуми таму, ама на таква локација е создаден и брилијатниот The Impossible Kid на Aesop Rock. Шумата избила нова енергија од Emancipator на овој албум, да создаде свет што е див, интимен и растеретен од секави допирни точки со нашата бетонска реалност. Mountain of Memory е речиси спиритуално прибежиште за аудиофили и за секој што трага по некаков музички спокој.


The Four Owls - Nocturnal Instinct


The Four Owls и целата таа High Focus екипа ми се врвот на сировиот британски подземен рап. Си владеат цел неграјмерски оддел таму и никој не успева да им се доближи. Nocturnal Instinct го чекав некои четири-пет години. Бувовите маваат дрско како и последниот пат на Natural Order, не ни очекував послаб технички перформанс. Но, во периодот измеѓу овој и претходниот нивен албум, скоро кај секој член посебно имаше некаква еволуција на звукот и стилот, па се понадевав дека ќе донесат дел од тоа и тука.

Сепак, Nocturnal Instinct воглавно опстојува некаде на истата линија како и претходните нивни ствари, со минимални звучни новитети. Баш поради тоа, дел од албумот е лимитиран од сопствениот стандардизиран шаблон, а најсвежата енергија се соработките со имиња како Masta Killa, R.A. The Rugged Man, Roc Marciano и секако Примо како гостин-продуцент. Иако и во оваа прилика The Four Owls формулата е функционална, мислам дека е последниот пат што ќе се извлечат без некоја значителна иновација.


Tom Misch ft. Yussef Dayes - What Kinda Music


По забавниот Geography од 2018, Том Миш се враќа со ново издание, овој пат соработка со британскиот џез тапанар Јусеф Дејс. What Kinda Music е колоритна фузија на жанрови која упорно бега од јасна дефиниција. Двајцата доаѓаат од различни музички школи и прецизно се надополнуваат во непостојана и разиграна целина. Расположенито кое преовладува на албумот е единствено, но творечката слобода кои двајцата ја користат им овозможува да го пренесат низ повеќе тематско различни парчиња и секогаш да звучи супер.

Албумот е еден од оние за кои ми требаше време да му ја најдам точната намена. Ако ти треба саундтрек за лабави ноќни возења во полу-празен град, ова е тоа. A, кога убаво ќе ти легне, ќе почнеш да се фокусираш исклучиво на перкусијата и на тоа како Дејс владее со тапаните. Тоa значи дека е време да ти отсвири цел Black Focus.


Muffler - Thousand Planets


Мислев ќе отиде летово без добар драм ен бејс. Во последно време ретко налетувам на издание што континуирано ќе ми свири и ќе ме убеди да му се навратам месеци покасно. Не знам дали жанрот е проаѓа низ некоја тапа фаза или малку јас сум се одвоил, ама со оглед на тоа што уште често ми свират некои постари изданија - веројатно ќе е првото. Muffler е еден од оние неколку ликови што го имаат совладано ликвидфанк звукот до перфекција и упорно удржуваат некаков златен стандард. Уште во првите минути ми беше јасно дека ова тој албум што ќе го преставува жанрот во мојата плејлиста со музики од 2020.

Thousand Planets е компактно парче од само триесетина минути, ама е доволно згуснат за времетраењето да му е занемарливо. Секоја трака е зрело формирана, препознатлива и соодветно позиционирана во звучниот колаж и нема ништо вишок што би фаќало простор. Албумот пршти со емоции, свежа енергија и создава еден чудно пријатен носталгичен амбиент каде слободно можеш да си тагуваш што оваа година концептот на изгрејсонце после журка е укинат.


Tycho - Simulcast


Неспорно е дека Скот Хансен e исклучително талентиран музичар, креативен и посветен. Секој Tycho албум сведочи за тоа колку може да си иновативен во жанр каде ако малку се опуштиш и клизнеш може да завршиш како музика за лифт или позадински звуци за мали огласи на локална телевизија. Хансен низ годиниве успеа да се дотурка и до некоја пост-рок територија, внимателно комбинираќи ги електронските амбиентални апстракции со поогрански звук. Да речеме дека функционираше до оној момент кога лани на Weather шлапна и вокали. Албумот доби и Греми номинација, а јас после неколку неуспешни обиди да го заслушам го исклучив засекогаш.

Simulcast е некој вид продолжение на Weather, меѓутоа без вокалите што ја гушат карактеристичната опуштена, сонлива атмосфера и го прават Tycho да звучи како средношколски The XX кавер-бенд. Ваквата музика сакам да ми раскажува без вокали, а Tycho секогаш бил мајстор за тоа. Simulcast е точката каде што го судира звукот од Weather, па и Epoch, со постарите изданија. Резултатот е сосема слушлив, баш поради тоа што таа колизија на повеќе тонални пејзажи доаѓа некако природно и без да звучи дека Хансен направил чекор наназад за да задоволи некаква си публика.


Bishop Nehru - Nehruvia: My Disregarded Thoughts


Не сакам да кажам дека Bishop Nehru е име за кое светот допрва ќе слушне. Неколку пати така пророкував за Dillon Cooper, K.A.A.N, Chris Webby и неколку други млади рапери и промашив. Некои ги снема од секаков радар, други се посраа, некои уште не можат да најдат издавач... Мислам дека само Denzel Curry има некаков значителен успех денес од тие на кои некогаш сум се кладел. За Bishop Nehru нема мнгоу да паламудам. Ќе кажам само дека не знам многу тинејџери што за многу кратко време оствариле соработки со Примо, Madlib и MF Doom, или па отварале за Wu-Tang на европска турнеја.

Nehruvia: My My Disregarded Thoughts е сертификатот на кој пишува дека овој млад дечко е роден да го прави ова. Има вештина да спои неколку хип-хоп школи и притоа да цврсто да си го одржи сопствениот идентитет и печат, што е можеби ретка дарба. Не звучи како да е оптеретен е тековните трендови во индустријата, а пак без проблем може да навигира низ нив. Хиперпродуктивен е, а пак грото од тоа што ќе го чуеш е со исклучително висок квалитет. Не дека е некое мерило, ама ако допрел вака и до лажни рапери како мене, можеби треба да му дадеш шанса.

June 26, 2020

Evoland, љубовно писмо кон старошколските игри

Прва недела без World of Warcraft по неколку месеци континуирано играње и инстантно посегнувам кон некои правливи наслови во мојата Стим библиотека. Не се ни сеќавам како сум ги купил Evoland игрите, ама ете - дремеле така долго недопрени. За Evoland не знаев многу, освен тоа дека е еден вид омаж на игри како раните Zelda или Final Fantasy, кој те шета низ неколку историски периоди на RPG жанрот, ама не бев спремен за тоа колку уникатно и симпатично го прави тоа.

Првата  верзија на Evoland започнува на Ludum Dare гејм џемот во 2012, каде што учесниците имале 48 часа да создадат игра на тема 'еволуција'. Тим од двајца млади ентузијасти прави мала RPG игра која еволуира во различни варијанти на жанрот како што играчот напредува низ неа. Играта освојува прво место на тој Ludum Dare, па дечките ја основаат компанијата Shiro Games и почнуваат со работа на проширување на победничкиот концепт.


Кецот Evoland од 2013 година е практично играта од гејм џејмот, но значитено надоградена за да функционира како целосно засебно дело. Играта почнува многу едноставно, со примитивна графика која изгледа како игра од оригиналниот GameBoy, па постепено ја надградуваш со елементи за да прерасне во пософистициран жанровски примерок од друга генерација на конзоли. Како што играш, отклучуваш ковчежиња кои ја осовременуваат графиката, добиваш музика и соодветни звуци, контроли, нови гејмплеј механики, разни варијации на RPG жанрот и слично. Практично, проаѓаш низ неколку генерации на игри додека да стигнеш до нешто што личи на 3Д игра за првиот PlayStation.

Иако 'еволуцијата' која те води низ таа ера старошколски RPG наслови е главниот штос во Evoland, играта нуди доволно предизвици и игривост за да се сврзе во презабавно викенд попладне. Приказната е претежно во спореден план, присутна е во најгенеричка варијанта - ти си херојот кој е единствениот спас за фрката во светот, меѓутоа и тоа е на некој начин дел од мета- хуморот со кој Evoland постојано се стреми да се позеза со себе и игрите од кои црпи инспирација. Evoland трае само неколку саати и се завршува во едно-две седнувања, ама без оглед на времетраењето, искуството што го нуди е стварно интензивно.


Баш фино спакувана носталгија што не знаев дека ми била потребна. Ако си живеел во тој период и си ги играл игрите кои ги референцира, ќе ти ја наполни душата. Не дека денес нема и други нови игри со ваков визуелен и жанровски стил кои задираат во одредени детски спомени, меѓутоа ништо вака инвентивно не си игра со тие традиционални тропи. Во преплавениот пазар со нови пиксел-арт игри, Evoland е далеку од било чиј клон. Окупира сопствен простор и е единствена во тоа што го прави.

По големиот успех на играта, во 2015 година Shiro Games го објавуваат продолжението Evoland II: A Slight Case of Spacetime Continuum Disorder. Двојката е феноменална. Иако гради врз еволутивните концепти од првата, комплетно стои како различна засебна игра. Трае значително подолго, а жонглирањето со жанровски стилови наместо да е двигателна сила е искористено како наративна поткрепа на приказната која тука е многу пообемна. Повторно си некој анонимен херој, овој пат без сеќавања и фрлен среде конфликт помеѓу луѓето и демоните. Иако приказната не може да се пофали со некоја особена комплексност, сепак фино функционира така рашарана со повремени пресврти и мета-хуморот што е пренесен од првата Evoland. Секако, референците кон други игри и општо поп култура се присутни и тука.


Менувањето на гејмплеј стилот е вметнато во оној дел од приказната кој се занимава со патување низ времето напред и назад. Опфатени се неколку временски периоди од светот каде што се одвива и играта го менува визуелниот стил во зависност од моменталната ера. Па, така некои локации изгледаат како на Nintendo NES, други се посовремени и тродимензионални. Времето кое Evoland II го троши на одреден жанр или стил е супер оптимизирано и вешто прави промена баш во моментот кога ќе се осетиш заситено.

Со таа еволуција како спореден штос сега, Evoland II има прилика да биде иновативна со инкорпорирање на сосема други жанрови, наместо да биде удобно позиционирана во рамките на неколку RPG влијанија. Така што ќе поминеш часови низ нивоа кои се класичен акционен платформер, други каде што играта ти се претвора во вертикален шутер инспириран од 1942, цело Bomberman ниво, стелт ниво каде што се криеш во кутии, па дури си втурнат и во тепачка во стилот на Street Fighter и Mortal Kombat. Не сопира тука, има и други, а имаш прилика да играш и примитивна верзија на Hearthstone и да собираш карти. Постојано изненадува и задоволително успева да го воспостави балансот помеѓу ваквите финти и приказната, без да се осетиш како да играш неколку различни игри.


Evoland II ме изненади и со тоа какви предизвици нуди и колку не те штеди. Реално, тие рани варијанти на жанровите често знаеа да бидат немилосрдни и да те казнуваат за ситни грешки. На некои нивоа можеш долго да заглавиш и да ти требаат повеќе обиди за да ги пројдеш, особено оние каде што преживувањето ти зависи од сопствените рефлекси. Не е Cuphead, ама знае да биде многу фрустрирачка некогаш. Освен тоа има бројни пазлови, некои се толку сложени што можеби ќе се случи да го решиш на среќа, па отпосле да размислуваш како функционира. Играта во ниеден момент не те држи за рака и не ти нуди никаква помош околу било што. Некогаш талкаш и низ градчиња за да најдеш насока за следната авантура. Благодарение на таквиот пристап, сигурен сум дека некои моменти од Evoland II засекогаш ќе останат со мене.

Не знам дали можам доволно да ја препорачам Evoland, особено двојката. Различни игри се, кецот е можеби повеќе како демо во споредба со обемноста на Evoland II, па најубаво е да се играат топтан. Спакувани се заедно во Evoland Legendary Edition, штета што гејм џем верзијата е изоставена од пакетчето, ама достапна e на сајтот на Shiro Games како Evoland Classic. Гледам дека додека терале годиниве без да ја играм, излегла за сите модерни платформи, мобилни, конзоли - речиси сегде ја има, па не е тешко да ја најдеш.

Види такоѓе:

June 4, 2020

Сите осум Saw филмови

Знаев дека во некоја фаза од пандемисково заточеништво ќе дојде ред и Saw серијалот да биде прегледан одново. Освен првиот што често ми е дел од хорор маратоните, последен пат друг Saw филм гледав пред десетина години. Оној Jigsaw од 2017 го имав заборавено дека постои до деновиве кога седнав пак да ги изгледам сите. Saw е можеби единствениот хорор серијал што сум имал прилика заинтересирано да го следам од самиот почеток и вака од оваа перспектива ми е исклучително драго за таа шанса. Обично хорор серијалите што високо ми котираат на листата на омилени започнале и ги имале златните денови уште пред да се родам или сум ги пречекувал на некое второ-трето продолжение.

Со Saw приказната е друга. Кецот и првите неколку продолженија ги опфатија моите тинејџерски години кога веќе тој апетит за хорор филмови го задоволував со разни култни серијали од жанрот што ми го обликуваа вкусот. Беше сериозно јако доживување секоја година да чекаш нов Saw филм. Не беа сите добри, ама нов Saw веќе беше утврден како годишна традиција на многумина од таа генерација. Од 2004 до 2010 се знаеше. Доаѓа октомври и излегува ново продолжение, ама дека го нема во кино кај нас, гледаш крш кино-снимка или ќе се стрпиш за асална околу новогодишните празници. Пред секој нов обавезно ги прегледуваш претходните во целодневен маратон. Милина.


Кецот Saw oд 2004 ми еден од омилените хорор филмови воопшто. Ми го спржи мозокот кога излезе. Не дека е особено тешко да фасцинираш 16 годишно дете кое веќе се труе со Џон Карпентер, Friday the 13th, Scream и Re-Animator, но сепак. Непосредно пред Saw, мејнстрим хоророт веќе почнаа да го доминираат филмови како The Ring и Final Destination, нешто што на некој начин ќе пробува да гура и низ цела таа декада, меѓутоа ништо не успеа да ме задржи толку цврсто како стапиците на Џон Крејмер.

Пред да продолжам понатаму со ситни спојлери, што е отприлика приказната во првиот Saw? Двајца несреќници се будат заврзани со ланци на цевка за едната нога во прилично валкан запуштен тоалет со леш измеѓу нив, без сеќавање како се нашле таму, а и без одговор зошто. Наоѓаат диктафон и касети каде што мистериозен глас им соопштува дека се дел од игра чии правила мора да ги следат доколку сакаат да се извлечат. До нив имаат и пили кои се чинат како непријатна алтернатива за ослободување. Времето за играње почнува да тече.

Тогаш тие идеи во Saw ми беа понудени како свежо пакување. Приказната беше приземјена во реалност, атмосферата исклучително тензична и клаустрофобична, сосема совршена за премисата да се развие ефикасно, а неочекуваниот шокантен пресврт на крај еве и денес можам да го вбројам во најдрагите филмски искуства. Saw кецот немаше задршки и компромиси и одлично го спроведе концептот, покрај ситните маани кои веројатно се должат на скромното режисерско искуство на Џејмс Ван и финансиските лимитации. Без оглед на тоа, Saw доживеа инстантен планетарен успех, особено финансиски. Со буџет од само еден милион долари, направи повеќе од сто милиони, па продолжение беше неизбежно.

Saw II излезе следната година и немаше проблем да го јавне бранот од првиот филм и да постигне сличен успех. Тогаш, а и секој нареден пат пред нов Saw филм, малку повеќе уживав во двојката отколку денес, ама успеав да се забавувам. Вториот Saw малку го разнишува интимниот амбиент на првиот филм и ги урива ограничувањата на ќенефот и мистеријата за Џон Крејмер познат како Џигсо, меѓутоа успева да надохнади со создавање на фолклор кој подоцна станува многу важен откако целово ова се претвора во мултимедијална франшиза. Всушност, и самиот крај на првиот филм те кани во нешто повеќе. Изборот е секако твој.

Следејќи го примерот на двојката, Saw III (2006) директно продолжува да ја гради врз истата приказна. Кога ги гледаш по ред се баш фина целина, како однапред смислена мини-серија, иако сигурен сум дека и тројката, а и сите други понатаму, импровизира со правецот. Но, резултатот е супер ако си веќе закачен. Во Saw III серијалот сè уште води грижа за ликовите да ти се блиски и да си инволвиран во нивната ситуација, затоа и функционира. Прави и еден многу смел коцкарски потег на крај, поради кој уште тогаш бев загрижен за иднината на серијалот, меѓутоа некако успеаа да го истркалаат уште малку пред да заринка.

Saw IV (2007) се соочува со тежок предизвик - да служи како Saw филм без главниот антагонист врз чии постулати се издигнуваат сите случувања. Среќа сум го забележал првиот впечаток од ова продолжение уште тогаш и гледам дека сум бил пријатно изненаден од тоа како успеал да се снајде, меѓутоа од денешна перспектива не би можел да се сложам во целост со тогашниот јас. Филмот не е лош, ама воведува некои фори кои подоцна често ќе се користат за ретроактивно пополнување на наративни дупки од претходните филмови. Таа слобода е супер доколку вешто се маневрира со новите никулци од приказната, барем додека не почне полека да се руши врз себе.

Шокантното финале на Saw III е секако ефективно, но само еднаш можеш ефикасно да се извлечеш после тоа. Во Saw V (2008) веќе видно се осеќа таа истоштеност од серијалот и очигледното неразбирање на слоевите на концептот кој го воспостави првиот дел. Стапиците почнуваат да ја губат допирната точка со логика и физика, многу од споредните ликови се само присутни за тој елемент од Saw да може да се истера и зачудувачки, Saw V изгледа најевтино од сите претходни, иако има најголем буџет до тогаш. Saw VI (2009) сега ми изгледаше за нијанса подобар од неговиот претходник, но повторно го има истите проблеми.

Иако секогаш приказната поврзана со Џигсо држи некое задоволително ниво, најголемата замерка ми е што ниеднаш пак серијалот не успеа да го смали опсегот на случувањата и да ја има компактноста на првиот дел. Како да мораа секој следен филм да го прават поголем, побучен и пренатрупан со стапици и небитни ликови. Првиот филм не беше успешен поради бруталноста на стапиците и насилниот тон, туку имаше и ликови чија судбина ти е битна, без оглед на тоа како се нашле таму каде што се. Многу од следните филмови често ја промашуваат формулата или се фокусирани на некои поинаку протолкувани аспекти.

Во Saw: The Final Chapter (2010), познат и како Saw 3D, најевидентно е баш тоа. Филмот нуди многу интересна појдовна идеја и успешно го претвора во мета еден мотивационен говорник кој печали на лагите дека преживеал Џигсо стапица. Има моменти што го прават филмот многу помоќен и посуштински од претходните кои често верглаат во место, меѓутоа и тука не успева целосно да ја спроведе идејата. Воведувањето на уште еден ученик на Џигсо кој ја продолжува неговата мисија само дополнително го заплеткува филмот, иако целото тоа има подобра намера. Веројатно останува да си одлучиш како ќе го прифатиш тоа. Не дека не е функционално и во полза на целата голема приказна. Мене ми беше веќе виден штос кој пристигнува барем два филма подоцна. Освен тоа, не е ни тешко да го превидиш.

Тука серијалот направи пауза од седум години. Исцедија што можеа и решија малку да стивнат. Но, јасно беше дека не е готово и дека таква франшиза нема туку така да згасне. Кога го најавија новото продолжение Jigsaw (2017) немав никаков интерес да го гледам, дури го имав и заборавено, а деновиве кога го пуштив не ни знаев што да очекувам. Иако има интересна актерска екипа и солидна продукција, филмот пак страда од истите работи како и последните неколку.  Нелинарниот наратив е веќе предвидлив, има премногу површни ликови и отцепени приказни кои не добиваат соодветна разврска, стапици кои се косат со логика и лошо искористен актер како Калум Кит Рени. Човеков краде сцени кај и да се појави.

Ќе речеш имале седум години да научат некоја нова фора и наводно стотина различни сценарија на располагање. Jigsaw почнува зачудувачки добро, личи освежено, приказната е убедлива, но набргу запаѓа во сопствените стапици и ги крши правилата на играта кои сам ги налага. Разбирам дека не им се ризикува со Saw филм кој ќе е целосно ослободен од Џон Крејмер, ама смешно веќе по којзнае кој пат пресвртот да е некој негов пулен. Не сум некој фан на Хофман, ама барем неговата врска со Крејмер некако ја скрпија како целина. А, можеби и функционираше зошто беше ново.

Во The Final Chapter пресвртот со Гордон има некаква смисла и работи во корист на приказната која се развива шест филмови претходно. Ова во Jigsaw е онака истресено од ракав и нема никаков значаен придонес кон било која наративна нишка. Штета што уште се присутни последиците од оној потег на Saw III, ама очигледно не планирале серијалот да тера толку долго, не знам. Jigsaw е дефинитивно најлошиот од сите осум и сигурен сум дека ќе го прескокнам при следното прегледување.

Оваа година требаше да излезе новото продолжение, Spiral, ама е одложено за догодина поради пандемијата. Spiral, со Крис Рок и Семјуел Л. Џексон е можеби она што требаше да му се случи многу порано на серијалот. Ако може да му се верува на трејлерот и она што студиото го тврди, филмот изгледа како комплетно свеж обид, тонално поразличен и се надевам инвентивен. Време е дејството да е покомпресирано и помалку ликови да се во фокус, за да може убаво да се оформи и да е повеќе од само комплицирани стапици и некои небитни заробени во нив.

Saw најдобро функционира кога си емотивно инвестиран во она што се случува. Верувам дека има луѓе што го следат серијалот само поради креативноста на стапиците и тоа е сосема океј, меѓутоа ако нема нешто што ќе го врзе асално целиот материјал, тогаш не е ништо повеќе од високобуџетна torture porn компилација. Сакам да верувам дека Spiral стварно е тој прогресивен чекор што ќе успее прописно да ја рестартира франшизата. Дајте нешто ново, приказната на Џигсо е одамна заокружена.

Види такоѓе:

May 20, 2020

Последниот танц на Чикаго Булс

Мајкл Џордан беше најпопуларното нешто на планетава кога бев дете. Не само како кошаркар, туку општо како појава. Неповторлив и неизбежен културолошки феномен, до ден денес немам видено ништо слично на тоа негово присуство. Сите знаевме за Чикаго Булс и Џордан, опседнати бевме со нивниот успех, насекаде беа. На постери, сликички, маици, дресови, капи, тетратки... Мислам дека не поминуваше ден без да сретнеш нешто поврзано со нив. Секој беше некако изложен, дури и тие што не гледаа НБА. Кога се појави Space Jam, уште толку ни збудалеа маалата и големите одмори.

Пресреќен сум за приликата да ја посведочам таа историја и магија што никогаш целосно не ме напушти, и покрај тоа што не бев доволно голем за да останам буден до крај на утакмица во живо на тогашната А1. Новиот документарец The Last Dance низ десет епизоди фино ме прошета низ некои познати и непознати моменти од владеењето на Чикаго Булс династијата предводена од Мајкл Џордан. Дел од стварите тука се одамна подвлечени во НБА учебниците, други се сосема нова перспектива на историски настани, а сигурно ќе сретнеш некои и за првпат.


Добар дел од The Last Dance е склопен од материјал снимен за време на легендарниот "последен танц" на Чикаго Булс, сезоната 1997-1998, на која е и целиот документарец претежно фокусиран. Тимот постојано бил следен од екипа камермани со цел документирање на тој дел од историјата, меѓутоа за објавување на тие снимки последниот амин морале да го добијат од Мајкл Џордан лично. Конечно после 23 години тој ексклузивен материјал е достапен, стокмен заедно со еден куп други архивски снимки и интервјуа направени во изминативе година-две. 

The Last Dance е спектакуларен, сензационален, силно мотивирачки, емотивен и секако тотално пристрасен, ама па и поинаков не може да биде - зборува за најдобриот што фатил баскет во рака и тим кој од нула станува домининантна машина на паркетот и надвор од него. Ти нуди можност одблиску да видиш како функционирал човек како Џордан, неговата упорност, посветеност, жртви и страст за ништо помалку од победа и успех. Пот и крв те обликуваат во таква величина, не е само сиров талент, а The Last Dance не се воздржува да ти го истрие тоа во фаца.

Прејако е да видиш како ја црпел снагата и мотивот кога се чинело безизлезно, како често туѓиот сомнеж го претворал во чиста енергија која текстонски удира појако назад. Во многу наврати The Last Dance ја потенцира неговата егоистична, арогантна природа, ама веројатно ако сакаш да си на апсолутниот врв во сопствениот домен ќе немаш проблем да изгазиш и по тие што ти се најблиску во радиус. Сепак, колку и да бил строг кон неговите во тимот, целта му била да ги мотивира и да го избие нивниот победнички менталитет на површина. Има една многу занимлива ситуација со Стив Кер која ми беше непозната и ептен фино е понудена од неколку перспективи.

Документарецот оди низ различни години од историјата на Чикаго Булс, склопувајќи ги сите делчиња кои водат кон последната сезона. Нуди поглед во раните денови на нивните најголеми ѕвезди, подемите, падовите, ривалството со Пистонс, па дури и сезоната кога пензиониран Мајкл Џордан оди да игра кошарка со Душко Долгоушко бејзбол, оставајќи ги Булс во рацете на Скоти Пипен, а шампионскиот трофеј на Хјустон Рокетс.

Несомнено Мајкл Џордан не би бил тоа што е без луѓето околу. Не само соиграчите од Булс, особено Пипен, туку и оние како Фил Џексон, па дури и Џери Крауз. Иако The Last Dance е воглавно шоу на Џордан, многу од приказните би биле попразни без зборовите на некои луѓето кои биле дел од целата Булс организација. Ги има речиси сите клучни ликови кои ја обликувале Булс династијата, дури и некои од ривалите кои никогаш не дошле до прстен поради Џордан. Има занимливи приказни со Пипен од кои дел не знаев, има пар пикантерии за мајмунлаците на Родман, па дури и за младите бурни денови на Фил Џексон.

Најголемата замерка ми е што недоволно внимание е посветено на Харпер, Лонгли и Кукоч. Кукоч раскажува исклучително забавна приказна за неговото доаѓање во НБА и пречекот на Олимпијадата од неговите колеги Пипен и Џордан, а сигурен сум дека има уште многу такви од луѓе кои немаа прилика да ги раскажат за сметка на времето потрошено од факинг Кармен Електра. Сериозно, Кармен Електра ја има повеќе во документарец за Булс од Булс играчи што гинеле таму по плејофи. Дури и самиот Стив Кери пред некој ден кажа дека му е незгодно поради тоа. Презадоволен сум и со ова во The Last Dance, како и да е. Само што толку се добри овие десет епизоди, упорно те тераат да бараш уште. Што и да имаше или да немаше, пак ќе беше малку некако.

Не дека некогаш ми требало доказ за позицијата на Џордан како апсолутен НБА бог, ама The Last Dance е толку моќно сведоштво што сигурен сум дека може и најголемите неверници да ги замисли. Не сум НБА експерт во никој случај, низ годиниве следам кога и како можам и да - видов нови легенди, имиња кои станаа следното лице на лигата, играчи што се запишаа како едни од најголемите во историјата и такви кои можеби допрва ќе стојат рамо до рамо со нив, ама немаше ништо толку глобално и сеприсутно како Мајкл Џордан. Барем на мене никој не ми влијаеше толку, освен можеби Вејд.

Во време кога моменталната НБА сезона е во карантин и неизвесно е дали воопшто ќе се врати годинава за да гледаме финале Лејкерс - Бакс, The Last Dance е најдоброто што можеше да улета на темата. Не мора да си страстен љубител на НБА или општо спорт за да ти биде интересен. Веројатно не мора ни да си фан на Мајкл Џордан. Доволен предуслов е само да ти е познато кој е, а не верувам и денес постои таков кој не знае за него.